Ολυμπιακός Μαραθώνιος Αθήνα 2004: αποτελέσματα
Στις 22 και στις 29 Αυγούστου 2004, οι Ολυμπιακοί Αγώνες της Αθήνας αναβίωσαν την ιστορική διαδρομή του 1896, από τον Μαραθώνα ως το Παναθηναϊκό Στάδιο. Στις 22 Αυγούστου, η Ιαπωνέζα Mizuki Noguchi κέρδισε τον γυναικείο μαραθώνιο σε 2:26:20, προσπερνώντας την Catherine Ndereba κατά 12 δευτερόλεπτα, αφού η παγκόσμια ρεκόρ γούμαν Paula Radcliffe σταμάτησε κλαίγοντας ακριβώς στο σημείο των 36 χλμ. Μία εβδομάδα αργότερα, στις 29 Αυγούστου, ο Ιταλός Stefano Baldini κέρδισε τον ανδρικό μαραθώνιο σε 2:10:55 — μέσα στο ρεκόρ της ίδιας διαδρομής που κρατούσε από το 1969 — αφού ο πρωτοπόρος Vanderlei de Lima από τη Βραζιλία σπρώχθηκε εκτός δρόμου από θεατή μία ώρα και 52 λεπτά μετά την εκκίνηση· ο ντε Λίμα συνήλθε, πήρε το χάλκινο μετάλλιο και τιμήθηκε από τη ΔΟΕ με το μετάλλιο Pierre de Coubertin. Κάθε αποτέλεσμα, ενδιάμεσος χρόνος και δήλωση παρακάτω αντλείται απευθείας από το επίσημο αρχείο αποτελεσμάτων και τα ρεπορτάζ του World Athletics — οι σελίδες της Αθήνα 2004 στο olympics.com δεν ήταν προσβάσιμες σε αυτή τη συνεδρία εργασίας (δες τη σημείωση πηγών στην κορυφή του αρχείου).
- 22 Αυγ 2004, 18:00Εκκίνηση του γυναικείου μαραθωνίου στον Μαραθώνα, με θερμοκρασία πάνω από 35°C στη σκιά.
- 22 Αυγ 2004, μεσοδιάστημαΗ πρωτοπόρος ομάδα έχει ήδη αραιώσει λόγω ζέστης και ανηφόρων· ο μισός δρόμος διανύεται σε 1:14:02.
- 22 Αυγ 2004, 36ό χλμΗ Paula Radcliffe σταματά δίπλα στο σημείο των 36 χλμ και κάθεται κλαίγοντας — το ολυμπιακό της όνειρο τελειώνει εκεί.
- 22 Αυγ 2004Η Mizuki Noguchi τερματίζει πρώτη στο Παναθηναϊκό Στάδιο σε 2:26:20, ρεκόρ της ιστορικής διαδρομής.
- 29 Αυγ 2004, 18:00Εκκίνηση του ανδρικού μαραθωνίου· ο Vanderlei de Lima αναλαμβάνει την πρωτοπορία λίγο πριν τα 20 χλμ.
- 29 Αυγ 2004, 1ω52΄ (~35ό–36ό χλμ)Θεατής σπρώχνει τον πρωτοπόρο ντε Λίμα εκτός δρόμου· χάνει πολύτιμα δευτερόλεπτα προτού επανέλθει στον αγώνα.
- 29 Αυγ 2004, 2ω00΄Ο Stefano Baldini προσπερνά τον ντε Λίμα και μπαίνει πρώτος στο Παναθηναϊκό Στάδιο, τερματίζοντας σε 2:10:55.
- 29 Αυγ 2004, τελετή λήξηςΗ ΔΟΕ απονέμει στον ντε Λίμα το μετάλλιο Pierre de Coubertin για το αθλητικό του ήθος.
Η διαδρομή: από τον Μαραθώνα ως το Παναθηναϊκό Στάδιο
Και οι δύο μαραθώνιοι της Αθήνα 2004 τρέχτηκαν πάνω στην ιστορική διαδρομή που συνδέει τον Μαραθώνα με το Παναθηναϊκό Στάδιο («Καλλιμάρμαρο») — την ίδια αφετηρία και τον ίδιο τερματισμό με τον πρώτο σύγχρονο Ολυμπιακό μαραθώνιο του 1896, όπου νίκησε ο Σπυρίδων Λούης. Όπως το θέτει το ίδιο το World Athletics σε αφιέρωμά του, οι δρομείς του 2004 «ακολούθησαν τα βήματα του Φειδιππίδη και του Λούη στον δρόμο από τον Μαραθώνα προς την Αθήνα», ως τη στιγμή που έφτασαν «στο υπέροχο μαρμάρινο Παναθηναϊκό Στάδιο».
Η ίδια πηγή περιγράφει τις συνθήκες αγώνα ως «ζεστές και υγρές, σε μια απαιτητική, ανώμαλη διαδρομή» — μια περιγραφή που ταιριάζει τόσο στον ανδρικό όσο και στον γυναικείο αγώνα, με θερμοκρασίες πάνω από 35°C στη σκιά και στις δύο ημέρες. Η διαδρομή δεν είναι ούτε η ακριβής όχι πλήρως τεκμηριωμένη πορεία που φέρεται να ακολούθησε ο αρχαίος αγγελιοφόρος, ούτε ακριβώς η διαδρομή του 1896 σε απόσταση — η επίσημη απόσταση των 42,195 χλμ καθιερώθηκε μόλις το 1908, στο Λονδίνο, δώδεκα χρόνια μετά τη νίκη του Λούη.
Ο ανδρικός μαραθώνιος: ο Baldini χρυσός σε 2:10:55
Στις 29 Αυγούστου 2004, ώρα 18:00, ξεκίνησε ο ανδρικός μαραθώνιος με 102 δρομείς εγγεγραμμένους (81 τερμάτισαν, 20 εγκατέλειψαν, 1 δεν εκκίνησε, σύμφωνα με τον επίσημο πίνακα αποτελεσμάτων του World Athletics). Ο Vanderlei de Lima (Βραζιλία) ανέλαβε την πρωτοπορία λίγο πριν τα 20 χλμ, πέρασε τον μισό δρόμο σε 1:07:23 με προβάδισμα 15 δευτερολέπτων από μια ομάδα δίωξης σχεδόν είκοσι τεσσάρων δρομέων, και έφτασε να προηγείται μέχρι και ενάμιση λεπτό. Στα 35 χλμ, με τους Stefano Baldini, Meb Keflezighi και Paul Tergat να είναι οι πιο έτοιμοι διεκδικητές, ο ντε Λίμα προηγούνταν ακόμη κατά 30 δευτερόλεπτα.
Ο Baldini προσπέρασε τον εξασθενημένο πια ντε Λίμα στα 39 χλμ και έφτασε πρώτος στο Παναθηναϊκό Στάδιο σε 2:10:55 — χρόνο που, όπως σημειώνει το World Athletics Heritage, ήταν «12 δευτερόλεπτα μέσα στο ρεκόρ της διαδρομής Μαραθώνας–Αθήνα που κρατούσε από το 1969 ο Βρετανός Bill Adcocks». Ήταν μόλις η δεύτερη φορά που Ιταλός κατακτούσε τον ολυμπιακό τίτλο του μαραθωνίου. Ο Meb Keflezighi πήρε το ασήμι σε 2:11:29 — το πρώτο αμερικανικό μετάλλιο στο αγώνισμα από το ασημένιο του Frank Shorter το 1976 — και ο ντε Λίμα κράτησε τελικά το χάλκινο σε 2:12:11, παρά το επεισόδιο που περιγράφεται στην επόμενη ενότητα. Ο Jon Brown (Βρετανία) τερμάτισε τέταρτος σε 2:12:26, για δεύτερη συνεχόμενη Ολυμπιάδα.
“«Ήταν τόσο μεγάλο σοκ, πραγματικά δεν το περίμενα καθόλου. […] Δεν μπόρεσα να αμυνθώ, ήμουν απόλυτα συγκεντρωμένος στη διαδρομή. Μετά έπρεπε να επιστρέψω στον αγώνα μου, κάτι πολύ, πολύ δύσκολο. Αν σταματήσεις στη μέση ενός μαραθωνίου, είναι πραγματικά πολύ δύσκολο να ξαναβρείς τον ρυθμό σου.» (μετάφραση από την αγγλική δήλωση, όπως καταγράφηκε από το World Athletics αμέσως μετά τον αγώνα)”
Vanderlei de Lima, μετά τον ανδρικό μαραθώνιο (World Athletics, 29 Αυγούστου 2004)
Το περιστατικό: θεατής σπρώχνει τον πρωτοπόρο ντε Λίμα
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ αγώνα του World Athletics, ο ντε Λίμα «παραλίγο να ανατραπεί από θεατή που έτρεξε στη διαδρομή μία ώρα και 52 λεπτά μετά την εκκίνηση» — δηλαδή γύρω στο 35ό–36ό χλμ, όπου το προβάδισμά του είχε ήδη αρχίσει να μειώνεται. Ο θεατής τον έσπρωξε από το κέντρο του δρόμου μέσα στο πλήθος· ο ντε Λίμα έχασε πολύτιμα δευτερόλεπτα προτού καταφέρει να επιστρέψει στον αγώνα. Το ίδιο ρεπορτάζ αναφέρει ότι ο δράστης ήταν «κατά τα φαινόμενα Ιρλανδός που είχε διαταράξει και άλλες αθλητικές διοργανώσεις στο παρελθόν, μεταξύ άλλων έναν αγώνα Formula 1 νωρίτερα εκείνη τη χρονιά» — ένα αφιέρωμα του World Athletics Heritage τον περιγράφει επίσης ως «καθαιρεμένο Ιρλανδό ιερέα». Κανένα από τα δύο κείμενα δεν δίνει το όνομά του, και δεν αναφέρεται εδώ.
Ο ίδιος ο ντε Λίμα περιέγραψε τη στιγμή: «Δεν μπόρεσα να αμυνθώ, γιατί ήμουν συγκεντρωμένος στον αγώνα μου. Δεν ξέρω τι θα γινόταν αν ο Έλληνας που με βοήθησε τόσο γρήγορα (Polyvios Kossivas) δεν είχε αντιδράσει έτσι. Του αναγνωρίζω μεγάλο μέρος της αξίας για το θάρρος του.» Ο ίδιος πρόσθεσε ότι, μετά το περιστατικό, δυσκολεύτηκε να συγκεντρωθεί ξανά, αλλά κατάφερε να κρατήσει το χάλκινο μετάλλιο. Τόσο ο Baldini όσο και ο Keflezighi, περίπου εκατό μέτρα πίσω τη στιγμή της επίθεσης, δήλωσαν ότι δεν είδαν το περιστατικό να συμβαίνει.
Ο γυναικείος μαραθώνιος: η Noguchi χρυσή σε 2:26:20
Ο γυναικείος μαραθώνιος ξεκίνησε στις 22 Αυγούστου 2004, ώρα 18:00· ο επίσημος πίνακας αποτελεσμάτων του World Athletics καταγράφει 82 δρομείς (66 τερμάτισαν, 16 εγκατέλειψαν), ενώ ξεχωριστό ρεπορτάζ αγώνα του ίδιου οργανισμού αναφέρει αρχική λίστα 93 εγγεγραμμένων. Σύμφωνα με το αναλυτικό ρεπορτάζ αγώνα του World Athletics, η Paula Radcliffe (Βρετανία), παγκόσμια ρεκόρ γούμαν με χρόνο 2:15:25, ανέλαβε την πρωτοπορία μέσα σε λίγα λεπτά από την εκκίνηση. Οι δρομείς συνάντησαν σύντομα «έναν ανήφορο 13 χιλιομέτρων που ανεβαίνει απότομα πάνω από 200 μέτρα προς το προάστιο της Αγίας Παρασκευής», και η πρωτοπόρος ομάδα των 10 δρομέων στα 15 χλμ αραίωσε σε 7 μέχρι τον μισό δρόμο, που διανύθηκε σε 1:14:02.
Στα 25 χλμ, η Mizuki Noguchi (Ιαπωνία) εκτέλεσε το σχέδιο του προπονητή της — «φρόντισε να πάρεις όλα τα υγρά και κάνε την κίνησή σου στα 25 χλμ» — και επιτέθηκε στην αρχή μιας σειράς ανηφοριών, αφήνοντας πίσω την Elfenesh Alemu. Στα 30 χλμ προηγούνταν κατά 23 δευτερόλεπτα, και κάλυψε το πεντάχιλιομετρο από τα 30 στα 35 χλμ σε 17:03. Η Catherine Ndereba (Κένυα), περσινή παγκόσμια πρωταθλήτρια, καταδίωξε υπομονετικά αλλά ξεκίνησε πολύ αργά για να προλάβει, και τερμάτισε δεύτερη σε 2:26:32, μόλις 12 δευτερόλεπτα πίσω από τη Noguchi. Η Deena Kastor (ΗΠΑ) έτρεξε το ταχύτερο τελευταίο πεντάχιλιομετρο (35–40 χλμ σε 16:20) και πήρε το χάλκινο σε 2:27:20, δακρυσμένη από χαρά στο τερματισμό — το πρώτο αμερικανικό μετάλλιο γυναικών στο αγώνισμα από τη νίκη της Joan Benoit Samuelson είκοσι χρόνια νωρίτερα. Ο χρόνος της Noguchi ήταν, όπως σημειώνει το World Athletics Heritage, «ρεκόρ στην αυθεντική διαδρομή του μαραθωνίου», βελτιώνοντας κατά περίπου πέντε λεπτά το εννιάχρονο ρεκόρ διαδρομής των 2:31:10 που κρατούσε η Anuta Catuna.
Η εγκατάλειψη της Paula Radcliffe στο 36ό χλμ
Η Radcliffe παρέμεινε στην πρωτοπόρο ομάδα μέχρι τα 30–32 χλμ, στην κορυφή των απαιτητικών ανηφοριών, αλλά άρχισε να χάνει έδαφος καθώς η Noguchi απομακρυνόταν. Η Alemu την προσπέρασε πρώτη, και σύμφωνα με το ρεπορτάζ αγώνα του World Athletics, «ακριβώς δίπλα στο σημείο των 36 χλμ η Radcliffe σταμάτησε, κλαίγοντας. Το ολυμπιακό όνειρο της παγκόσμιας ρεκόρ γούμαν είχε τελειώσει». Ο επίσημος πίνακας αποτελεσμάτων του World Athletics την καταγράφει με ένδειξη «DNF» (δεν τερμάτισε).
Ένα ξεχωριστό αφιέρωμα του World Athletics Heritage για τη Noguchi συνοψίζει την εγκατάλειψη ως εξής: η Radcliffe, «ταλαιπωρημένη από τραυματισμό και αδιαθεσία, δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί» στην επίθεση της Noguchi στα 25 χλμ, «εγκαταλείποντας στα 36 χλμ». Καμία από τις δύο πηγές δεν δίνει περαιτέρω ιατρικές λεπτομέρειες πέρα από αυτή τη διατύπωση — ό,τι ξεπερνά αυτό (π.χ. συγκεκριμένη διάγνωση) δεν τεκμηριώνεται ούτε στο World Athletics ούτε στο olympics.com και δεν αναφέρεται εδώ. Η ίδια βραδιά, σχεδόν το ένα τέταρτο των δρομέων που ξεκίνησαν δεν κατάφερε να τερματίσει, λόγω της ζέστης και της δυσκολίας της διαδρομής.
Έντονη ζέστη και στους δύο αγώνες
Και οι δύο μαραθώνιοι ξεκίνησαν στις 18:00 τοπική ώρα — μια επιλογή που δεν απέτρεψε τη ζέστη. Για τον γυναικείο αγώνα, το World Athletics περιγράφει θερμοκρασία «πάνω από 35°C στη σκιά» τη στιγμή της εκκίνησης, «γύρω στους 100 βαθμούς Φαρενάιτ» — και «έναν σκληρό ανήφορο μέχρι περίπου τα 35 χλμ» που το ίδιο κείμενο αποκαλεί «μία από τις πιο δύσκολες δοκιμασίες αντοχής». Η ίδια πηγή σημειώνει ότι οι πρώτες έξι τερματίστριες έτρεξαν όλες πιο γρήγορα από το προηγούμενο ρεκόρ διαδρομής, παρά τις συνθήκες — ένδειξη πόσο δυνατό ήταν το φετινό γυναικείο πεδίο.
Για τον ανδρικό αγώνα, το World Athletics Heritage περιγράφει «ζεστές και υγρές συνθήκες σε μια απαιτητική, ανώμαλη διαδρομή». Ο ίδιος ο Baldini, σε μεταγενέστερη συνέντευξή του (που αναπαράγεται στο ίδιο αφιέρωμα του World Athletics), εξήγησε ότι το να έχει μεγαλώσει στην πεδιάδα του Πάδου στη βόρεια Ιταλία τον βοήθησε να αντέξει «ακραίες συνθήκες» — «ήταν η δική μου Κένυα», είπε χαρακτηριστικά.
Το μετάλλιο Pierre de Coubertin και το πνεύμα του Ολυμπισμού
Στην τελετή λήξης των Αγώνων, η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή απένειμε στον Vanderlei de Lima το μετάλλιο Pierre de Coubertin — μια τιμητική διάκριση της ΔΟΕ για εξαιρετικές πράξεις αθλητικού ήθους, όχι μετάλλιο αγωνίσματος. Το World Athletics το περιγράφει ρητά ως αναγνώριση «του πνεύματος του ευ αγωνίζεσθαι και του θάρρους που επέδειξε» ο ντε Λίμα κατά τη διάρκεια του περιστατικού. Ο ίδιος ο δρομέας, μιλώντας αργότερα, δεν διεκδίκησε τη νίκη που έχασε: «Δεν ξέρω αν θα μπορούσα να κερδίσω, αλλά σίγουρα κάτι θα ήταν διαφορετικό. Ο τερματισμός ήταν εξαιρετικά δύσκολος για μένα.»
Το ίδιο αφιέρωμα του World Athletics Heritage συνδέει το περιστατικό με μια παλαιότερη ιστορία αθλητικής αδικίας στον ίδιο αγώνα: τον Ιταλό Dorando Pietri, που κατέρρευσε λίγο πριν τον τερματισμό του μαραθωνίου του Λονδίνου το 1908 και αποκλείστηκε επειδή τον βοήθησαν να περάσει τη γραμμή — τιμήθηκε όμως την επόμενη μέρα με ειδικό κύπελλο από τη βασίλισσα Αλεξάνδρα. «Ο μαραθώνιος έχει τόσο μεγάλη ιστορία στην Ιταλία», είπε ο ίδιος ο Baldini αναφερόμενος στην αντίδραση στην πατρίδα του, «εξαιτίας του Pietri».
Τι ακολούθησε
Παρά το χρυσό μετάλλιο, ο Baldini κατατασσόταν μόλις 21ος στη σεζόν του 2004 με βάση τους χρόνους της χρονιάς — το World Athletics σχολιάζει ότι ήταν «ο μόνος δρομέας στην ολυμπιακή δεκάδα που βρισκόταν και στους 40 πιο γρήγορους χρόνους της χρονιάς», ένδειξη πόσο κρίσιμη ήταν η τακτική, όχι μόνο η ταχύτητα, σε συνθήκες ζέστης. Η Radcliffe επέστρεψε δέκα εβδομάδες αργότερα και κέρδισε τον Μαραθώνιο της Νέας Υόρκης τον Νοέμβριο του 2004 σε 2:23:10, σύμφωνα με την ετήσια ανασκόπηση δρόμου του World Athletics. Ο ντε Λίμα δήλωσε στο World Athletics αμέσως μετά τον αγώνα ότι σχεδίαζε να συνεχίσει να αγωνίζεται, με στόχο το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του Ελσίνκι το 2005.
Η ίδια η διαδρομή —Μαραθώνας προς Παναθηναϊκό Στάδιο— δεν χρησιμοποιήθηκε ξανά σε επόμενους Ολυμπιακούς Αγώνες με αυτή τη μορφή· ήταν μια ειδική επιλογή για τους Αγώνες της Αθήνας το 2004, ακριβώς επειδή γύρισε τον μαραθώνιο στην αφετηρία του. Το bib2bib καλύπτει ξεχωριστά τη σύγχρονη διαδρομή του σημερινού Μαραθωνίου Αθήνας, χιλιόμετρο προς χιλιόμετρο, και τη νίκη του Σπυρίδωνος Λούη στον πρώτο μαραθώνιο του 1896 — και τα δύο συνδέονται παρακάτω, στις πηγές.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιος κέρδισε τον ανδρικό Ολυμπιακό μαραθώνιο στην Αθήνα το 2004;
Ο Ιταλός Stefano Baldini, σε 2:10:55, μπροστά από τον Meb Keflezighi (ΗΠΑ, 2:11:29) και τον Vanderlei de Lima (Βραζιλία, 2:12:11), σύμφωνα με το επίσημο αρχείο αποτελεσμάτων του World Athletics.
Ποια κέρδισε τον γυναικείο Ολυμπιακό μαραθώνιο στην Αθήνα το 2004;
Η Ιαπωνέζα Mizuki Noguchi, σε 2:26:20, μπροστά από την Catherine Ndereba (Κένυα, 2:26:32) και τη Deena Kastor (ΗΠΑ, 2:27:20).
Τι συνέβη στον Vanderlei de Lima κατά τη διάρκεια του αγώνα;
Ενώ προηγούνταν, ένας θεατής τον έσπρωξε εκτός διαδρομής μία ώρα και 52 λεπτά μετά την εκκίνηση (γύρω στο 35ό–36ό χλμ). Έχασε χρόνο και προβάδισμα, αλλά συνήλθε και κράτησε το χάλκινο μετάλλιο.
Ποιος ήταν ο δράστης της επίθεσης στον ντε Λίμα;
Το World Athletics τον περιγράφει μόνο ως «κατά τα φαινόμενα Ιρλανδό» που είχε διαταράξει και άλλες αθλητικές διοργανώσεις, και αλλού ως «καθαιρεμένο Ιρλανδό ιερέα» — χωρίς να δίνει όνομα σε καμία από τις δύο αναφορές. Το όνομά του δεν είναι τεκμηριωμένο σε καμία από τις δύο πηγές αυτού του άρθρου και γι' αυτό δεν αναφέρεται.
Γιατί εγκατέλειψε η Paula Radcliffe;
Σταμάτησε δίπλα στο σημείο των 36 χλμ, «ταλαιπωρημένη από τραυματισμό και αδιαθεσία», σύμφωνα με το World Athletics — χωρίς περαιτέρω ιατρική λεπτομέρεια από τις πηγές αυτού του άρθρου.
Ποια ήταν η διαδρομή του μαραθωνίου Αθήνα 2004;
Από τον Μαραθώνα ως το Παναθηναϊκό Στάδιο — η ίδια αφετηρία και τερματισμός με τον πρώτο σύγχρονο Ολυμπιακό μαραθώνιο του 1896.
Πήρε τελικά μετάλλιο ο ντε Λίμα;
Ναι, το χάλκινο (2:12:11), και επιπλέον τιμήθηκε στην τελετή λήξης με το μετάλλιο Pierre de Coubertin της ΔΟΕ για το αθλητικό του ήθος.
Ποιο ήταν το προηγούμενο ρεκόρ της διαδρομής πριν την Αθήνα 2004;
Στους άνδρες, χρόνος που περιγράφεται από το World Athletics ως ρεκόρ διαδρομής από το 1969, κατεχόμενο από τον Βρετανό Bill Adcocks — ο Baldini τον βελτίωσε κατά 12 δευτερόλεπτα (το World Athletics δεν αναφέρει τον ακριβή χρόνο του ρεκόρ). Στις γυναίκες, 2:31:10, κατεχόμενο από την Anuta Catuna επί εννέα χρόνια — η Noguchi το βελτίωσε κατά περίπου πέντε λεπτά.